TÜRK VERGİ SİSTEMİNİN GELİŞİMİ (1924-1949)
📝 Yayın Şekli/Publication Type
⚖️ Lisans Türü/License Type
🌐 Yayın Dili/Publication Language
🔢 ISBN
🔗 DOI
🛒 Satın Al
📄 PDF İndir
📚 Kitap Tanıtımı
Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan 1949’a kadar olan dönemdeki vergi sisteminin gelişimini detaylı bir şekilde incelemektedir. Osmanlı İmparatorluğu’ndan devralınan ve dönemin ekonomik şartlarına artık cevap veremeyen eski vergi yapısının tasfiye edilerek, genç Cumhuriyet’in mali ihtiyaçlarını karşılayacak modern bir sistemin kurulma süreci analiz edilmektedir. Çalışma, gelir, servet ve harcamalar üzerinden alınan vergileri ayrı başlıklar altında ele alarak, bu vergilerin kanuni altyapısını, mükelleflerini, matrahlarını, oranlarını, istisna ve muafiyetlerini vergi ve bütçe gelirleri içindeki paylarını ortaya koymaktadır.
Dönemin en önemli reformlarından biri, tarım kesimi üzerinde ağır bir yük oluşturan ve iltizam usulü nedeniyle adaletsizliklere yol açan Aşar Vergisi’nin 1925’te kaldırılmasıdır. Bu reformun yarattığı gelir boşluğunu doldurma arayışı, vergi politikalarının ana motivasyonlarından biri olmuştur. Gelir üzerinden alınan vergiler alanında, eski Temettü Vergisi’nin yerini 1926’dan itibaren modern Kazanç Vergisi almıştır. Kazanç Vergisi, 1934’teki değişiklikle beyanname usulü, götürü usul ve stopaj gibi modern vergilendirme tekniklerini sisteme dahil ederek gelişmiştir. Ayrıca, 1929 Ekonomik Buhranı gibi krizlere yanıt olarak İktisadi Buhran Vergisi ve Muvazene Vergisi gibi ek gelir vergileri getirilmiş, bu vergiler özellikle maaş ve ücret gelirleri üzerindeki yükü artırmıştır.
Servet üzerinden alınan vergilerde, toprağın sermaye değerini esas alan 1931 tarihli Arazi ve Bina Vergileri, modern servet vergilemesinin başlangıcını oluşturmuştur. Hayvanlar üzerinden alınan Ağnam Vergisi, önce Sayım Vergisi’ne, sonra da Hayvanlar Vergisi’ne dönüştürülerek kapsamı genişletilmiştir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında ise Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi gibi olağanüstü servet vergileri uygulanmıştır.
Harcamalar üzerinden alınan vergiler, devletin en önemli gelir kaynakları arasında yer almıştır. Bu alandaki en önemli gelişme, günümüz Katma Değer Vergisi’nin ilk örneği sayılabilecek olan ve genel bir satış vergisi niteliği taşıyan Umumi İstihlak Vergisi’nin 1926’da uygulamaya konmasıdır. Ancak uygulama zorlukları nedeniyle kısa ömürlü olan bu verginin yerini 1927’de Muamele Vergisi almıştır. Muamele Vergisi, zamanla yapılan değişikliklerle sanayi üretimi, ithalat ve bankacılık işlemlerine odaklanarak dönemin vergi sisteminin temel taşlarından biri haline gelmiştir. Dış ticaret alanında ise Lozan Antlaşması’nın getirdiği kısıtlamaların 1929’da sona ermesiyle, milli sanayiyi korumayı ve hazine gelirlerini artırmayı amaçlayan korumacı bir Gümrük Vergisi tarifesi yürürlüğe konmuştur.
📝Book Promotion
This study meticulously examines the development of the tax system in the Republic of Turkey from its establishment until 1949. It analyzes the process of dismantling the old tax structure, inherited from the Ottoman Empire and no longer able to meet the economic conditions of the time, and establishing a modern system to fulfill the financial needs of the young Republic. The study addresses taxes on income, wealth, and expenditures under separate headings, revealing their legal basis, taxpayers, tax bases, rates, exemptions, and their shares within tax and budget revenues.
One of the most significant reforms of the period was the abolition of the Aşar Tax in 1925, which imposed a heavy burden on the agricultural sector and led to injustices due to the tax farming system. The search to fill the revenue gap created by this reform became one of the main motivations for tax policies. In the area of income taxes, the modern Kazanç Vergisi (Profit Tax) replaced the old Temettü Vergisi (Dividend Tax) starting from 1926. The Kazanç Vergisi evolved with the 1934 amendment, incorporating modern taxation techniques such as the declaration method, lump-sum method, and withholding tax into the system. Additionally, in response to crises like the 1929 Great Depression, supplementary income taxes such as the İktisadi Buhran Vergisi (Economic Depression Tax) and Muvazene Vergisi (Balance Tax) were introduced, which particularly increased the burden on salary and wage incomes.
In taxes on wealth, the 1931 Land and Building Taxes, based on the capital value of land, marked the beginning of modern wealth taxation. The Ağnam Vergisi (Livestock Tax), levied on animals, was first converted into the Sayım Vergisi (Census Tax) and then into the Hayvanlar Vergisi (Animals Tax), expanding its scope. During World War II, extraordinary wealth taxes such as the Varlık Vergisi (Wealth Tax) and Toprak Mahsulleri Vergisi (Agricultural Products Tax) were implemented.
Taxes on expenditures were among the state’s most important sources of revenue. The most significant development in this area was the implementation of the Umumi İstihlak Vergisi (General Consumption Tax) in 1926, which can be considered the first example of today’s Value Added Tax and functioned as a general sales tax. However, due to implementation difficulties, this short-lived tax was replaced by the Muamele Vergisi (Transaction Tax) in 1927. The Muamele Vergisi, with subsequent amendments, focused on industrial production, imports, and banking transactions, becoming one of the cornerstones of the tax system of the period. In foreign trade, with the end of the restrictions imposed by the Treaty of Lausanne in 1929, a protectionist Customs Duty tariff aimed at protecting national industry and increasing treasury revenues was put into effect.
📝 Kitap İçeriği/Book Content
- İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLERi
- TABLOLAR LİSTESİvii
- ÖZETix
- ÖNSÖZxi
- I. GELİR ÜZERİNDEN ALINAN VERGİLER1
- 1. Âşar Vergisi (…-1925)1
- 2. Mahsulâtı Arziye Vergisi (1925-1926)3
- 3. Harp Vergisi (1912-1926)4
- 3.1. 1912 Tarihli Harp Vergisi4
- 3.2. 1914 Tarihli Harp Vergisi5
- 4. Harp Kazançları Vergisi (1919-1934)6
- 5. Temettü Vergisi (1839-1926)7
- 6. Kazanç Vergisi (1926-1950)10
- 6.1. 755 s. Kanun’a göre Kazanç Vergisi (1926-1933)10
- a) Konusu ve Mükellefi10
- b) İstisna ve Muafiyetler10
- c) Tarhı11
- d) Diğer Yükümlülükler13
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı13
- 6.2. 2395 Sayılı Kanun’a Göre Kazanç Vergisi (1934-1949)14
- a) Konusu ve Mükellefi14
- b) İstisna ve Muafiyetler15
- c) Tarhı15
- d) Diğer Yükümlülükler17
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı18
- 7. Maktu Vergi19
- a) Konusu ve Mükellefi19
- b) İstisna ve Muafiyetler19
- c) Tarhı19
- d) Diğer Yükümlülükler20
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı21
- 8. İktisadi Buhran Vergisi (1931-1949)22
- a) Konusu ve Mükellefi22
- b) İstisna ve Muafiyetler22
- c) Tarhı23
- d) Diğer Yükümlülükler23
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı24
- 9. Muvazene Vergisi (1932-1949)27
- a) Konusu ve Mükellefi27
- b) İstisna ve Muafiyetler27
- c) Verginin Tarhı28
- d) Diğer Yükümlülükler28
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı29
- 10. Hava Kuvvetlerine Yardım Vergisi (1935-1949)32
- a) Konusu ve Mükellefi32
- b) İstisna ve Muafiyetler33
- c) Tarhı33
- d) Diğer Yükümlülükler34
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı34
- 11. Toprak Mahsulleri Vergisi (1943-1945)36
- a) Konusu ve Mükellefi36
- b) İstisna ve Muafiyetler36
- c) Tarhı37
- d) Diğer Yükümlülükler37
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı38
- II. SERVET ÜZERİNDEN ALINAN VERGİLER41
- 1. Arazi Vergisi (1931-…)41
- a) Konusu ve Mükellefi42
- b) İstisna ve Muafiyetler42
- c) Tarhı43
- d) Diğer Yükümlülükler44
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı44
- 2. Bina Vergisi (1931-…)46
- a) Konusu ve Mükellefi46
- b) İstisna ve Muafiyetler47
- c) Verginin Tarhı48
- d) Diğer Yükümlülükler48
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı49
- 3. Hayvanlar Üzerinden Alınan Vergiler52
- 3.1. Ağnam Vergisi (…-1924)52
- 3.2. Sayım Vergisi (1924-1931)53
- a) Konusu53
- b) İstisna ve Muafiyetler53
- c) Tarhı53
- d) Diğer Yükümlülükler54
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı55
- 3.3. Hayvanlar Vergisi (1931- 1960)56
- a) Konusu ve Mükellefi56
- b) İstisna ve Muafiyetler56
- c) Tarhı56
- d) Diğer Yükümlülükler57
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı58
- 4. Veraset ve İntikal Vergisi (1926-…)60
- a) Konusu ve Mükellefi60
- b) İstisna ve Muafiyetler60
- c) Tarhı60
- d) Diğer Yükümlülükler62
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı63
- 5. Varlık Vergisi64
- a) Konusu ve Mükellefi64
- b) İstisna ve Muafiyetler65
- c)Tarhı65
- d) Diğer Yükümlülükler66
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı67
- III. MAL VE HİZMET VERGİLERİ69
- 1. Dahilde Alınan Mal ve Hizmet Vergileri69
- 1.1. İstihlak Vergileri69
- 1.1.1. Hususi İstihlak Vergileri69
- 1.1.1.1 Sigara Kâğıdı İstihlak Resmi (1921-1925)69
- 1.1.1.2. Kibrit ve Kav Resmi (1921-1929)70
- 1.1.1.3. İspirto ve Müskirat Resmi (…-1926)71
- 1.1.1.4. Eğlence ve Hususi İstihlak Vergisi (1926-1934)72
- 1.1.1.4.1. 737 s. Kanun’a Göre Eğlence ve Hususi İstihlak Vergisi (1926-1930)72
- a) Konusu ve Mükellefi72
- b) İstisna ve Muafiyetler73
- c) Tarhı73
- d) Diğer Yükümlülükler74
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı75
- 1.1.1.4.2. 1629 s. Kanun’a Göre Eğlence ve Hususi İstihlak Vergisi (1930-1934)76
- a) Konusu ve Mükellefi76
- b) İstisna ve Muafiyetler76
- c) Tarhı77
- d) Diğer Yükümlülükler77
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı78
- 1.1.1.5. Dahili İstihlak Vergisi (1931-1957)79
- a) Konusu ve Mükellefi79
- b) İstisna ve Muafiyetler79
- c) Tarhı80
- d) Diğer Yükümlülükler80
- 1.1.2. Umumi İstihlak Vergisi (1926-1927)81
- a) Konusu ve Mükellefi81
- b) İstisna ve Muafiyetler81
- c) Tarhı82
- d) Diğer Yükümlülükler84
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçerisindeki Payı84
- 1.2. Muamele Vergisi (1927-1956)85
- 1.2.1. 1039 s. Kanun’a Göre Muamele Vergisi (1927-1931)85
- a) Konusu ve Mükellefi85
- b) İstisna ve Muafiyetler86
- c) Tarhı87
- d) Diğer Yükümlülükler88
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı89
- 1.2.2. 1860 s. Kanuna Göre Muamele Vergisi (1931-1934)89
- a) Konusu ve Mükellefi89
- b) İstisna ve Muafiyetler90
- c) Tarhı91
- d) Diğer Yükümlülükler94
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı94
- 1.2.3. 2430 s. Kanuna Göre Muamele Vergisi (1934-1940)95
- a) Konusu ve Mükellefi95
- b) İstisna ve Muafiyetler100
- c) Tarhı102
- d) Diğer Yükümlülükler106
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı106
- 1.2.4. 3843 s. Kanuna Göre Muamele Vergisi (1940-…)108
- a) Konusu ve Mükellefi108
- b) İstisna ve Muafiyetler111
- c) Tarhı116
- d) Diğer Yükümlülükler121
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı125
- 1.3. Buğday Koruma Vergisi (1934-1942)127
- a) Konusu ve Mükellefi128
- b) İstisna ve Muafiyetler128
- c) Tarhı129
- d) Diğer Yükümlülükler129
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı129
- 1.4. Müdafaa Vergisi (1934-1969)132
- a) Konusu ve Mükellefi133
- b) İstisna ve Muafiyetler133
- c) Tarhı133
- d) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı134
- 2. Dış Ticaret Vergileri138
- 2.1. Gümrük Vergisi138
- a) Konusu ve Mükellefi139
- b) İstisna ve Muafiyetler140
- c) Tarhı141
- d) Diğer Yükümlülükler142
- e) Vergi ve Bütçe Gelirleri İçindeki Payı143
- SONUÇ145
- KAYNAKÇA147
