MODERNLEŞME SÜRECİNDE TÜRKİYE’ DE BASIN ÖZGÜRLÜĞÜVE ÇOĞULCU DEMOKRASİ TARTIŞMALARI (1923 – 1950)
📝 Yayın Şekli/Publication Type
⚖️ Lisans Türü/License Type
🌐 Yayın Dili/Publication Language
🔢 ISBN
🔗 DOI
🛒 Satın Al
📄 PDF İndir
📚 Kitap Tanıtımı
Kitap Adı: Modernleşme Sürecinde Türkiye’de Basın Özgürlüğü ve Çoğulcu Demokrasi Tartışmaları (1923–1950)
Yazar: Ahmet ÖZTÜRK
Dizi/Yayınevi: Sosyal Bilimler Araştırma Kitapları — Turkuaz Yayınları (Manisa)
ISBN/Edisyon: 978-625-5519-12-2 — 1. Basım, Aralık 2024, elektronik materyal — 110 s., 16×24 cm.
Eser, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan modernleşme çizgisinde basın özgürlüğü ile çoğulcu demokrasi arasındaki ilişkiyi tarihsel, kuramsal ve hukuksal boyutlarıyla ele alır. İlk bölümde basın/iletişim özgürlüğünün felsefî dayanakları (Milton, Mill, doğal hak–faydacılık–hakikat arayışı yaklaşımları), niteliksel çerçevesi ve hukukî unsurları (öğrenme–açıklama–yayma hakları, sınırlar ve meşru kısıtlar) sistematikleştirilir. İkinci bölüm, imparatorluktan modern ulus devlete geçişte toplumsal dönüşüm, tek parti rejiminin oluşumu ve siyasal-toplumsal gerilimleri tartışır. Üçüncü bölüm, II. Dünya Savaşı sonrasında çok partili hayata geçiş dinamiklerini ve bu bağlamda basın özgürlüğü tartışmalarının seyrini; MKP ve özellikle Demokrat Parti’nin doğuşu, 1946 seçimleri, Hürriyet Misakı ve 12 Temmuz Beyannamesi bağlamında çözümler. Çalışma, 1931 Matbuat Kanunu ve 1938 Türk Basın Birliği uygulamalarından çok partili dönem eşiğine uzanan dönemi, özgürlük–güvenlik dengesi ve kurumsal tasarımla birlikte okur.
Bölümlere Kısa Bakış
1. Kavramsal Olarak Basın Özgürlüğü ve Niteliği: Basın/iletişim özgürlüğünün tarihsel gelişimi, liberal düşünce ve insan hakları belgeleriyle bağlantısı; teolojik, doğal hak, faydacılık ve “hakikati arayış” yaklaşımları; özgürlüğün sınırları (kişilik hakları, kamu düzeni, devlet güvenliği) ve öğrenme–açıklama–yayma haklarının hukukî zemini ayrıntılandırılır.
2. Modernleşme Sürecindeki Siyasal Yapılanma ve Çatışmalar: İmparatorluktan Cumhuriyet’e geçişte reformların toplumsal etkileri, muhalefet hareketleri ve tek parti yönetiminin oluşumu; inkılaplar, güdümlü demokrasi denemeleri (SCF) ve otoriterleşme eğilimleri bağlamında siyasal alanın yeniden biçimlenmesi tartışılır.
3. Batı’ya Yönelme ve Çoğulcu Demokrasiye Geçiş: Savaş sonrası iç/dış demokratikleşme dinamikleriyle çok partili rejime geçiş; MKP ve DP’nin kuruluşu, parti programı ve basınla ilişkileri; 1946 seçim süreci, Hürriyet Misakı, 12 Temmuz Beyannamesi, parti içi ayrışmalar ve demokratikleşmenin güçlükleri analiz edilir.
Okuyucu Kitlesi:
Siyasal tarih, iletişim/medya hukuku ve kamu yönetimi araştırmacıları; gazeteciler ve basın meslek örgütleri; hukuk, tarih ve iletişim öğrencileri; Türkiye’de demokratikleşme ve basın özgürlüğü gündemini izleyen politika yapıcılar.
Anahtar Kelimeler:
Basın özgürlüğü; iletişim özgürlüğü; tek parti dönemi; çok partili hayata geçiş; Demokrat Parti; Hürriyet Misakı; 12 Temmuz Beyannamesi; Matbuat Kanunu (1931); Türk Basın Birliği (1938); modernleşme; demokratikleşme.
📝Book Promotion
Title: Press Freedom and Debates on Pluralist Democracy in Türkiye’s Modernization (1923–1950)
Author: Ahmet ÖZTÜRK
Series/Publisher: Social Sciences Research Books — Turkuaz Publishing (Manisa)
ISBN/Edition: 978-625-5519-12-2 — 1st ed., December 2024, electronic — 110 pp., 16×24 cm.
This book situates press freedom at the heart of Türkiye’s transition from empire to nation-state, tracing its philosophical underpinnings, legal architecture and political practice. Chapter One synthesizes the intellectual foundations (Milton, Mill; natural-rights, utilitarian and truth-seeking approaches), defines the qualitative scope of freedom and details its legal components—the rights to obtain, express and disseminate information alongside legitimate limits. Chapter Two examines the social tensions and institutional redesign that produced a single-party regime, reading reforms and guided-democracy attempts through the lens of modernization. Chapter Three follows the post-WWII transition to multi-party politics, mapping domestic and international drivers, the formation of the Nation Development Party and especially the Democrat Party, the 1946 elections, the “Hürriyet Misakı” (Pact of Liberty) and the 12 July Declaration, and discusses how these milestones reframed debates on press freedom.
Chapter Snapshots
1. Conceptualizing Press Freedom: Outlines historical evolution, normative theories and human-rights anchors; clarifies the triad of seeking–expressing–disseminating information and the rule-of-law boundaries (personality rights, public order, state security).
2. Political Formation and Conflict during Modernization: Tracks the move from empire to republic, the consolidation of single-party rule, social opposition and guided-democracy experiments, and the authoritarian drift within a modernization agenda.
3. Westward Orientation & the Road to Pluralism: Studies the multi-party opening after WWII; party formations (MKP, DP), press–politics relations, the 1946 elections, the Pact of Liberty and the 12 July Declaration, and the hurdles of democratization.
Target Readership:
Scholars of political history, media/communication law and public administration; journalists and press associations; students of law, history and communication; policymakers following Türkiye’s democratization and media-freedom agenda.
Keywords:
Freedom of the press; freedom of communication; single-party era; transition to multi-party politics; Democrat Party; Pact of Liberty; 12 July Declaration; 1931 Press Law; 1938 Turkish Press Union; modernization; democratization.
Suggested Citation (APA):
Öztürk, A. (2024). Press freedom and debates on pluralist democracy in Türkiye’s modernization (1923–1950) [Electronic edition] (ISBN 978-625-5519-12-2). Manisa: Turkuaz Publishing.
📝 Kitap İçeriği/Book Content
- İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER ……………………………………………………………………i
- KISALTMALAR …………………………………………………………………iv
- ÖNSÖZ …………………………………………………………………vii
- ÖZET …………………………………………………………………ix
- GİRİŞ …………………………………………………………………xi
- BİRİNCİ BÖLÜM
- KAVRAMSAL OLARAK BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ ve NİTELİĞİ
- 1. KURAMSAL ÇERÇEVEDE BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ …………1
- 1.1. Basın Özgürlüğünün Tarihsel Gelişimi ve Felsefi
- Dayanakları ………………………………………………………………2
- 1.2. Basın Özgürlüğü ile İlgili Kuramlar ……………………………4
- 1.2.1. Teolojik Kuram …………………………………………………5
- 1.2.2. Doğal Hak Kuramı ………………………………………………5
- 1.2.3. Faydacılık (Utulitarianism) Kuramı ………………………5
- 1.2.4. Hakikati Arayış Düşüncesi……………………………………6
- 1.3. Basın Özgürlüğünün Niteliksel Çerçevesi ……………………7
- 1.4. Basın Özgürlüğünün Kullanılışı …………………………………8
- 1.5. Siyasi İktidarın Basın Özgürlüğünü Sağlama Görevi …10
- 1.6. Hukuki Açıdan Basın Özgürlüğü ve Unsurları ……………11
- 1.6.1. Haber ve Düşünceleri Öğrenebilme Hakkı ……………12
- 1.6.2. Haber, Düşünce ve Kanaatleri Açıklayabilme Hakkı ………………………………………………………………13
- 1.6.3. Haber ve Düşünce ve Kanaatleri Yayabilme Hakkı14
- İKİNCİ BÖLÜM
- TÜRKİYE’NİN MODERNLEŞMESİ SÜRECİNDEKİ SİYASAL
- SİSTEMLE İLGİLİ OLUŞUM ve ÇATIŞMALAR
- 2. İMPARATORLUK SONRASI TÜRKİYE’DE TOPLUMSAL
- DEĞİŞİM DİNAMİĞİ ……………………………………………………15
- 2.1. İmparatorluktan Modern Türkiye’ye Geçiş …………………18
- 2.2. Toplumsal Değişimin Meydana Getirdiği Sosyal
- Bunalımlar ………………………………………………………………20
- 3. TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN SİYASAL
- YAPILANMASI ……………………………………………………………23
- 3.1. Demokratik Rejimin Tek Parti Yönetimine Dönüşmesi25
- 3.1.1. Özgür Siyasal Muhalefetin Oluşması: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) …………………………………27
- 3.1.2. Rejime Yönelik Tehditlerin Yoğunlaşması- Tek Parti
- Yönetiminin Oluşması ………………………………………31
- 3.2. İnkılâplar ve Oluşan Toplumsal Muhalefet …………………34
- 3.3. Güdümlü Demokrasi Girişimi: Serbest Cumhuriyet Fırkası ……………………………………………………………………37
- 3.4. Tek Parti Yönetiminin Otoriter ve Baskıcı Niteliği ………40
- ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
- TÜRKİYE’NİN BATI’YA YÖNELMESİ ve ÇOĞULCU
- DEMOKRASİYE GEÇİŞ SÜRECİ
- 1. SAVAŞ SONRASINDA TÜRKİYE’NİN DURUMU …………45
- 1.1. Siyasal ve Sosyal Yapının Niteliği ……………………………48
- 1.2. Demokrasi ve ÖzgürlükTartışmaları …………………………49
- 1.3. Türkiye’nin Çoğulcu Demokrasiye Yönelmesi ……………52
- 1.3.1. Demokratikleşmenin İç Dinamikleri ……………………55
- 1.3.2. Demokratikleşmenin Dış Dinamikleri …………………57
- 2. ÇOK PARTİLİ DEMOKRATİK REJİMİN BAŞLAMASI …59
- 2.1. Yeni Siyasal Partilerin Kurulması ……………………………61
- 2.1.1. Milli Kalkınma Partisi ………………………………………63
- 2.1.2. Demokrat Parti …………………………………………………64
- 2.1.2.1. CHP İçinde Başlayan Muhalefet Akımı …………65
- 2.1.2.2. Demokrat Parti’nin Kurulması………………………68
- 2.1.2.3. DP’nin Doğuşunu Hazırlayan Sosyal Faktörler69
- 2.1.2.4. DP’nin Program ve Tüzüğü …………………………72
- 2.1.2.5. Muhalefet Döneminde DP-Basın İlişkileri ……74
- 2.2. Demokrasiye Geçiş Döneminde Siyasal İktidar- Siyasal
- Muhalefet İlişkileri …………………………………………………78
- 2.2.1. Demokrat Parti’nin Muhalefet Stratejisi ………………81
- 2.2.2. 1946 Genel Seçimleri …………………………………………83
- 2.2.3. DP’nin “Hürriyet Misakı” ……………………………………87
- 2.2.4. Demokrasiye Geçiş Sürecinde “12 Temmuz Beyannamesi” ……………………………………………………90
- 2.2.5. DP’de Parti İçi Muhalefet ve Millet Partisi’nin Doğuşu……………………………………………………………93
- 2.2.6. Demokratikleşmenin Önündeki Güçlükler ……………95
- 2.2.7. Demokrasiye Geçiş Sürecinde CHP ……………………98
- SONUÇ ………………………………………………………………102
- KAYNAKÇA ………………………………………………………………105