FİNANSAL RAPORLARDAKİ HATA VE HİLELERİN ÖNLENMESİNDE VE ORTAYA ÇIKARILMASINDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER -

FİNANSAL RAPORLARDAKİ HATA VE HİLELERİN ÖNLENMESİNDE VE ORTAYA ÇIKARILMASINDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER

Cahit ÖZTÜRK ve Cuma ERCAN

📝 Yayın Şekli/Publication Type

E-Erişimli Yayın

⚖️ Lisans Türü/License Type

🌐 Yayın Dili/Publication Language

Türkçe

🔢 ISBN

978-625-5519-08-5

🔗 DOI

📚🛒 Basılı Kitap Satın Al/Buy Print Books

🛒 Satın Al

Kitap Adı: Finansal Raporlardaki Hata ve Hilelerin Önlenmesinde ve Ortaya Çıkarılmasında Etkili Olan Faktörler
Yazarlar: Dr. Cahit ÖZTÜRK, Prof. Dr. Cuma ERCAN
Dizi/Yayınevi: Sosyal Bilimler Araştırma Kitapları — Turkuaz Yayınları (Manisa)
ISBN: 978-625-5519-08-5 — Basım/Ortam: 1. Basım, Aralık 2024, elektronik — 206 s., 16×24 cm.

Kitap, finansal tablo kullanıcılarının doğru karar verebilmesi için raporların doğruluk ve güvenilirliğini merkeze alarak; muhasebede hata–hile ayrımı, hile üçgeni, denetim teknikleri, bağımsız denetimde rotasyon ve meslek etiği, iç kontrol–iç denetim–denetim komitesi gibi kurumsal yapılar ve denetim riski bileşenlerini tek bir çatı altında sistematikleştirir. Uygulama kısmında, TRC ve TR1 bölgelerinde faaliyet gösteren bağımsız denetçilerin sorumluluk, rotasyon ve etik algıları karşılaştırılır; bölgeler arası ekonomik/toplumsal farkların hata ve hile dinamiklerine olası etkileri, en sık rastlanan hata–hile türleri, en çok kullanılan denetim teknik/araçları ve hileye sevk eden yönetim–çalışan faktörleriyle birlikte incelenir. Son bölüm, bulgular ışığında etkin, hızlı ve maliyet duyarlı bir hile/hata önleme-ortaya çıkarma mimarisi için politika önerileri sunar.

Bölümlere Kısa Bakış

Giriş: Problem durumu ve cümlesi, araştırmanın amacı/önemi, hipotezler, varsayımlar ve sınırlılıklar özetlenerek çalışmanın odağı “finansal raporlarda hata–hileye karşı denetim ve kurumsal yapıların rolü” olarak çerçevelenir.

Kavramsal Çerçeve: Muhasebede hata nedenleri (işlemsel, kayıt, aktarma vb.), hile türleri (kayıt dışı işlemler, bilanço hileleri, belgede sahtecilik, varlıkların kötüye kullanımı, BT-hileleri), hile üçgeni (baskı–fırsat–haklı gösterme), bağımsız denetimin amaç/yararları, denetim teknikleri (sayım, belge inceleme, teyit, analitik inceleme…), rotasyon düzenlemeleri (ABD/AB/Türkiye), meslek etiği ilkeleri ve denetçinin sorumlulukları; ayrıca iç kontrol, iç denetim, denetim komitesi ve denetim riski (doğal–kontrol–bulgu riski) bütünleşik bir çerçevede sunulur.

TRC–TR1 Karşılaştırması: İBBS sınıflaması içinde TR1 (İstanbul ve çevresi) ile TRC (Güneydoğu) bölgelerinin demografik, sosyal ve ekonomik farklılıkları özetlenir; bu farklılıkların bağımsız denetçi profilleri ve hile/hata dinamiklerine yansıması tartışılır.

Yöntem: Evren–örneklem ve veri toplama süreci açıklanır; kullanılan ölçekler ile normallik, keşfedici faktör ve güvenilirlik analizleri raporlanır.

Bulgular ve Yorum: Tanımlayıcı istatistiklerin ardından T-testleri ve ANOVA ile sorumluluk, rotasyon ve etik algılarının bölge, deneyim, yaş, eğitim, unvan ve çalışma biçimine göre farklılaşıp farklılaşmadığı sınanır; ek analizlerde en çok kullanılan denetim teknikleri, karşılaşılan hata–hile türleri, kullanılan araçlar ve yönetim/çalışanları hileye sevk eden faktörler ayrıntılandırılır; hipotezlerin sonuçları özetlenir.

Sonuç ve Öneriler: Bölgesel bağlamı dikkate alan etik eğitimi, rotasyonun tasarımı, iç kontrol–iç denetim güçlendirmesi, veri/analitik izleme ve kurumsal yönetişim odaklı önerilerle hata ve hile riskinin azaltılması için uygulama yol haritası sunulur.

Okuyucu Kitlesi:
Bağımsız denetçiler ve denetim firmaları; muhasebe/finans profesyonelleri; iç denetim–iç kontrol ve denetim komitesi üyeleri; düzenleyici kurum uzmanları; adli muhasebe ve etik çalışan akademisyenler; lisansüstü öğrenciler.

Anahtar Kelimeler:
Finansal raporlama; muhasebe hataları; hile üçgeni; bağımsız denetim; denetim teknikleri; rotasyon; meslek etiği; iç kontrol–iç denetim; denetim komitesi; denetim riski; TRC–TR1 karşılaştırması.

Title: Factors Effective in Preventing and Detecting Errors and Frauds in Financial Reporting
Authors: Dr. Cahit ÖZTÜRK, Prof. Dr. Cuma ERCAN
Series/Publisher: Social Sciences Research Books — Turkuaz Publishing (Manisa)
ISBN: 978-625-5519-08-5 — Edition/Format: 1st ed., December 2024, electronic — 206 pp., 16×24 cm.

Extended Summary:
Focusing on the reliability of financial statements, the book brings together the error–fraud distinction, the fraud triangle, audit techniques, auditor rotation and professional ethics, governance elements (internal control, internal audit, audit committee) and audit risk. The empirical part contrasts independent auditors in TRC vs. TR1 regions regarding responsibility, rotation and ethics perceptions, explores regional socio-economic factors behind error/fraud patterns, lists most frequent error/fraud types, and identifies widely used techniques/tools and the drivers that push management and employees toward fraud. The closing chapter proposes a blueprint for effective, swift and cost-sensitive prevention and detection.

Chapter Snapshots (one paragraph each):

Introduction: Frames the problem statement, aim and significance; sets hypotheses, assumptions and limitations, centering on the role of auditing and governance in countering misstatements.

Conceptual Framework: Reviews causes of accounting errors, fraud types (off-book transactions, financial-statement fraud, falsified documents, asset misappropriation, IT-based schemes), the fraud triangle, objectives/benefits of external audit, core audit techniques (count/inspection, confirmations, analytics), rotation regulations (US/EU/Türkiye), ethics principles and auditor responsibilities; adds internal control, internal audit, audit committee and audit risk components.

TRC–TR1 Comparison: Summarizes the NUTS/İBBS framework and outlines demographic, social and economic contrasts between TR1 (Istanbul region) and TRC (Southeast), linking them to auditor profiles and error/fraud dynamics.

Method: Describes population–sample and data collection; reports measurement scales, normality, exploratory factor and reliability analyses.

Findings & Discussion: Presents descriptives and t-tests/ANOVAs on perceptions by region, practice status, age, education, experience, title and firm type; adds analyses of techniques, error/fraud types, tools, and drivers of managerial/employee fraud; summarizes hypothesis results.

Conclusion & Recommendations: Offers region-aware guidance on ethics training, rotation design, strengthening internal control/audit, data-driven monitoring, and governance to reduce error/fraud risk.

Target Readership:
External auditors and firms; accounting/finance professionals; internal audit/control and audit-committee members; regulators; forensic accounting and ethics scholars; graduate students.

Keywords:
Financial reporting; accounting errors; fraud triangle; external audit; audit techniques; rotation; professional ethics; internal control/internal audit; audit committee; audit risk; TRC–TR1 comparison.

İÇİNDEKİLER

İÇİNDEKİLER ……………………………………………………………………. i
TABLOLAR LİSTESİ …………………………………………………………. vii
KISALTMALAR LİSTESİ …………………………………………………… xi
ÖNSÖZ ……………………………………………………………….. xiii

1. BÖLÜM
GİRİŞ …………………………………………………………………… 1
1.1. Problem Durumu ………………………………………………………. 4
1.2. Problem Cümlesi ………………………………………………………. 5
1.3. Araştırmanın Amacı ………………………………………………….. 5
1.4. Araştırmanın Önemi ………………………………………………….. 7
1.5. Araştırmanın Hipotezleri ……………………………………………. 9
1.6. Araştırmanın Varsayımları ……………………………………….. 12
1.7. Araştırmanın Sınırlılıkları ………………………………………… 12

2. BÖLÜM
KAVRAMSAL ÇERÇEVE ………………………………………………….. 13
2.1. Muhasebede Hata Kavramı ………………………………………. 13
2.2. Muhasebede Ortaya Çıkan Hataların Nedenleri ………….. 13
2.2.1. İşlemsel Hatalar ………………………………………………… 14
2.2.2. Kayıt Hataları …………………………………………………… 14
2.2.3. Aktarma Hataları ………………………………………………. 14
2.2.4. Mükerrer Kayıt ve Unutma ………………………………… 15
2.2.5. Bilgisizlik ve Tecrübesizlik Kaynaklı Hatalar ………. 15
2.3. Muhasebede Hile Kavramı ……………………………………….. 16
2.3.1. Hile Üçgeni ……………………………………………………… 17
2.3.1.1. Baskı Unsuru …………………………………………….. 17
2.3.1.2. Fırsat Unsuru …………………………………………….. 18
2.3.1.3. Haklı Gösterme Unsuru ………………………………. 19
2.3.2. Muhasebede Ortaya Çıkan Hile Türleri ……………….. 20
2.3.2.1. Kayıt Dışı İşlemler …………………………………….. 20
2.3.2.2. Bilanço Hileleri …………………………………………. 21
2.3.2.3. Belgede Sahtecilik ……………………………………… 22
2.3.2.4. Uydurma Hesaplar ……………………………………… 22
2.3.2.5. İşlemden Önce veya Sonra Kayıt …………………. 23
2.3.2.6. Varlıkların Kötüye Kullanılması ………………….. 24
2.3.2.7. Bilgisayar Hileleri ……………………………………… 25
2.3.2.8. Yolsuzluk ve Etik olmayan Eylemler …………… 26
2.3.3. İşletme Tepe Yönetimini Hileye Sevk Eden
Faktörler ………………………………………………………….. 27
2.3.4. İşletme Çalışanlarını Hileye Sevk Eden Faktörler … 32
2.4. Bağımsız Denetim …………………………………………………… 34
2.4.1. Bağımsız Denetimin Tanımı ve Amacı ……………….. 34
2.4.2. Bağımsız Denetimin Dünyadaki ve Türkiye’deki
Gelişimi …………………………………………………………… 35
2.4.3. Bağımsız Denetimin Gerekliliği …………………………. 39
2.4.4. Bağımsız Denetimin Yararları ……………………………. 40
2.4.4.1. Bağımsız Denetimin Denetlenen İşletmeye Olan
Yararları ………………………………………………………….. 41
2.4.4.2. Bilgi Kullanıcılarına Sağladığı Yararlar ……….. 42
2.4.4.3. Kamu Kurumlarına Sağladığı Yararlar …………. 42
2.5. Hata ve Hilelerin Önlenmesinde ve Ortaya Çıkarılmasında
Kullanılan Denetim Teknikleri …………………………………. 43
2.5.1. Sayım ve Envanter Tekniği (Fiziki İnceleme) ………. 43
2.5.2. Belge İncelemesi Tekniği ………………………………….. 44
2.5.3. Müşteri işletmeyi Gözlemleme Tekniği ………………. 45
2.5.4. Doğrulama (Teyit) Tekniği ………………………………… 45
2.5.4.1. Pozitif Doğrulama (Teyit) …………………………… 45
2.5.4.2. Negatif Doğrulama (Teyit) ………………………….. 46
2.5.4.3. Boş Bakiyeli Doğrulama (Teyit) ………………….. 46
2.5.5. İlgili hesaplar arası ilişki kurma ve Karşılaştırma
Tekniği ……………………………………………………………. 47

2.5.6. Aritmetik İnceleme Tekniği ……………………………….. 47
2.5.7. Soruşturma ve Görüşme Tekniği ………………………… 48
2.5.8. Analitik İnceleme Tekniği …………………………………. 48
2.6. Bağımsız Denetimde Rotasyon …………………………………. 49
2.6.1. Rotasyon Kavramı …………………………………………….. 49
2.6.2. Denetimde Rotasyona İlişkin Düzenlemeler ………… 49
2.6.2.1. ABD’de Yapılan Düzenlemeler …………………… 51
2.6.2.2. AB Düzenlemeleri ……………………………………… 52
2.6.2.3. Türkiye’deki Düzenlemeler …………………………. 53
2.6.3. Rotasyonun Hata, Hile ve Denetçi Bağımsızlığı ile
arasındaki İlişkisi ……………………………………………… 54
2.7. Bağımsız Denetimde Etik …………………………………………. 60
2.7.1. Bağımsız Denetimde Etik İlkeler ………………………… 62
2.7.2. Denetimde Mesleki Etik ile ilgili Düzenlemeler …… 63
2.7.3. Denetimde Etik Eğitiminin Hata ve Hilelere Etkileri
Üzerine Yapılan Araştırmalar …………………………….. 68
2.8. Bağımsız Denetçinin Hata ve Hilelere İlişkin
Sorumlulukları ………………………………………………………… 73
2.8.1. Bağımsız Denetçinin Sorumlulukları ile ilgili
Düzenlemeler …………………………………………………… 73
2.8.1.1. Bağımsız Denetçi Sorumluluğu ile ilgili
Türkiye’de Yapılan Düzenlemeler ………………………. 74
2.8.1.2. Bağımsız Denetçi Sorumluluğu ile ilgili
Uluslararası Düzeyde Yapılan Düzenlemeler ……….. 77
2.8.2. Bağımsız Denetçinin Sorumlulukları ile İlgili
Araştırmalar ……………………………………………………… 81
2.9. Hata ve Hilelerin Önlenmesinde ve Ortaya Çıkarılmasında
Etkili Olan Diğer Faktörler ………………………………………. 84
2.9.1. İç Kontrol Sistemi …………………………………………….. 84
2.9.2. İç Denetim ……………………………………………………….. 86
2.9.3. Denetim Komitesi …………………………………………….. 89
2.9.4. Kurumsal Yönetim Kültürü ……………………………….. 91
2.9.5. Denetim Riski …………………………………………………… 94
2.9.6. Denetim Riskinin Unsurları ……………………………….. 95
2.9.6.1. Yapısal (Doğal) Risk ………………………………….. 95
2.9.6.2. Kontrol Riski …………………………………………….. 96
2.9.6.3. Bulgu Riski (Tespit Edememe Riski) …………… 96

3. BÖLÜM
TÜRKİYE İSTATİSTİKİ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLAMASI
AÇISINDAN TRC İLE TR1 BÖLGELERİNİN VE BU
BÖLGELERDE FAALİYET GÖSTEREN BAĞIMSIZ
DENETÇİLERİN KARŞILAŞTIRILMASI …………………………… 99
3.1. Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması …………… 99
3.1.1. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Açısından TR1
Bölgesi ………………………………………………………….. 100
3.1.2. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Açısından TRC
Bölgesi ………………………………………………………….. 100
3.2. Türkiye’de Bölgesel Farklılıkları Oluşturan Nedenler .. 101
3.3. Bölgesel Gelişmişlik Farkının Neden Olduğu
Değişimler ……………………………………………………………. 102
3.3.1. Demografik Değişimler …………………………………… 102
3.3.2. Sosyal Alandaki Değişimler …………………………….. 103
3.3.3. İktisadi Alandaki Değişimler ……………………………. 104
3.4. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması ile İlgili
Araştırmalar ………………………………………………………….. 105

4. BÖLÜM
YÖNTEM ……………………………………………………………….. 111
4.1. Araştırmanın Evren ve Örneklemi …………………………… 111
4.2. Veri Toplama Yöntemi ………………………………………….. 111
4.3. Araştırma Kapsamında Kullanılan Ölçekler ……………… 113
4.4. Normal Dağılım Testi ……………………………………………. 113
4.5. Keşfedici Faktör Analizi ………………………………………… 114
4.6. Güvenilirlik Analizi ………………………………………………. 121

5. BÖLÜM
BULGULAR VE YORUM …………………………………………………. 123
5.1. Tanımlayıcı İstatistikler ………………………………………….. 123
5.2. Hipotezlerin Test Edilmesi ……………………………………… 126
5.2.1. Bağımsız Denetçilerin Sorumluluk Algılarının
Bölgelere (TRC – TR1) göre T – Testi ………………. 126
5.2.2. Bağımsız Denetçilerin Sorumluluk Algılarının Fiili
Denetime göre T – Test ……………………………………. 129
5.2.3. Bağımsız Denetçilerin Rotasyon Algılarının
Bölgelere (TRC – TR1) göre T – Testi ………………. 134
5.2.4. Bağımsız Denetçilerin Rotasyon Algısının Fiili
Denetime göre T – Testi …………………………………… 137
5.2.5. Bağımsız Denetçilerin Meslek Etiği Algılarının
Bölgelere (TRC – TR1) göre T – Testi ………………. 140
5.2.6. Bağımsız Denetçilerin Meslek Etiği Algılarının Fiili
Denetime göre göre T – Testi ……………………………. 143
5.2.7. Meslek Etiği algısının Meslek Etiği Eğitimine göre T – Testi ……………………………………………………………. 146
5.2.8. Yaş ile Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı
Arasındaki ANOVA Testi ………………………………… 148
5.2.9. Eğitim Düzeyi ile Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek
Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi ………………. 150
5.2.10. Tecrübe ile Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği
Algısı Arasındaki ANOVA Testi ………………………. 152
5.2.11. Mesleki Unvan ile Sorumluluk , Rotasyon ve Meslek
Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi ……………… 154
5.2.12. Denetim Firmasının Türüne Göre Sorumluluk,
Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı Arasındaki ANOVA
Testi ………………………………………………………………. 157
5.2.13. Bağımsız Denetçi Olarak Çalışma Şekli ile
Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı
Arasındaki ANOVA Testi ………………………………… 159
5.3. Diğer Ek Analizler : ………………………………………………. 161
5.3.1. Hata Ve Hileleri Ortaya Çıkarmada Kullanılan
Denetim Teknikleri Analiz Sonuçları ………………… 162
5.3.2. Hata ve Hile Türleri Analiz Sonuçları ……………….. 165
5.3.3. Hata ve Hileyi Önleme ve Ortaya Çıkarmada
Kullanılan Araçlar Açısından Analiz Sonuçları ….. 168
5.3.4. Üst Yönetimi Hileye sevk Eden Faktörler
Kapsamında Analiz Sonuçları ………………………….. 171
5.3.5. Çalışanları Hileye Sevk Eden Faktörler Kapsamında
Analiz Sonuçları ……………………………………………… 173
5.4. Araştırma Hipotezlerinin Sonuçları …………………………. 176

6. BÖLÜM
SONUÇ VE ÖNERİLER ……………………………………………………. 179

KAYNAKÇA ……………………………………………………………….. 189

📝 Kitap İçeriği/Book Content

İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER ……………………………………………………………………i
TABLOLAR LİSTESİ …………………………………………………………vii
KISALTMALAR LİSTESİ ……………………………………………………xi
ÖNSÖZ ………………………………………………………………xiii
1. BÖLÜM
GİRİŞ ……………………………………………………………………1
1.1. Problem Durumu ………………………………………………………4
1.2. Problem Cümlesi ………………………………………………………5
1.3. Araştırmanın Amacı …………………………………………………5
1.4. Araştırmanın Önemi …………………………………………………7
1.5. Araştırmanın Hipotezleri ……………………………………………9
1.6. Araştırmanın Varsayımları ………………………………………12
1.7. Araştırmanın Sınırlılıkları …………………………………………12
2. BÖLÜM
KAVRAMSAL ÇERÇEVE …………………………………………………13
2.1. Muhasebede Hata Kavramı ………………………………………13
2.2. Muhasebede Ortaya Çıkan Hataların Nedenleri …………13
2.2.1. İşlemsel Hatalar …………………………………………………14
2.2.2. Kayıt Hataları ……………………………………………………14
2.2.3. Aktarma Hataları ………………………………………………14
2.2.4. Mükerrer Kayıt ve Unutma …………………………………15
2.2.5. Bilgisizlik ve Tecrübesizlik Kaynaklı Hatalar ………15
2.3. Muhasebede Hile Kavramı ………………………………………16
2.3.1. Hile Üçgeni ………………………………………………………17
2.3.1.1. Baskı Unsuru ……………………………………………17
2.3.1.2. Fırsat Unsuru ……………………………………………18
2.3.1.3. Haklı Gösterme Unsuru ………………………………19
2.3.2. Muhasebede Ortaya Çıkan Hile Türleri ………………20
2.3.2.1. Kayıt Dışı İşlemler ……………………………………20
2.3.2.2. Bilanço Hileleri …………………………………………21
2.3.2.3. Belgede Sahtecilik ………………………………………22
2.3.2.4. Uydurma Hesaplar ………………………………………22
2.3.2.5. İşlemden Önce veya Sonra Kayıt …………………23
2.3.2.6. Varlıkların Kötüye Kullanılması …………………24
2.3.2.7. Bilgisayar Hileleri ………………………………………25
2.3.2.8. Yolsuzluk ve Etik olmayan Eylemler ……………26
2.3.3. İşletme Tepe Yönetimini Hileye Sevk Eden Faktörler …………………………………………………………27
2.3.4. İşletme Çalışanlarını Hileye Sevk Eden Faktörler …32
2.4. Bağımsız Denetim ……………………………………………………34
2.4.1. Bağımsız Denetimin Tanımı ve Amacı ………………34
2.4.2. Bağımsız Denetimin Dünyadaki ve Türkiye’deki
Gelişimi ……………………………………………………………35
2.4.3. Bağımsız Denetimin Gerekliliği …………………………39
2.4.4. Bağımsız Denetimin Yararları ……………………………40
2.4.4.1. Bağımsız Denetimin Denetlenen İşletmeye Olan Yararları …………………………………………………………41
2.4.4.2. Bilgi Kullanıcılarına Sağladığı Yararlar ………42
2.4.4.3. Kamu Kurumlarına Sağladığı Yararlar …………42
2.5. Hata ve Hilelerin Önlenmesinde ve Ortaya Çıkarılmasında Kullanılan Denetim Teknikleri …………………………………43
2.5.1. Sayım ve Envanter Tekniği (Fiziki İnceleme) ………43
2.5.2. Belge İncelemesi Tekniği …………………………………44
2.5.3. Müşteri işletmeyi Gözlemleme Tekniği ………………45
2.5.4. Doğrulama (Teyit) Tekniği …………………………………45
2.5.4.1. Pozitif Doğrulama (Teyit) ……………………………45
2.5.4.2. Negatif Doğrulama (Teyit) …………………………46
2.5.4.3. Boş Bakiyeli Doğrulama (Teyit) …………………46
2.5.5. İlgili hesaplar arası ilişki kurma ve Karşılaştırma Tekniği ……………………………………………………………47
2.5.6. Aritmetik İnceleme Tekniği ………………………………47
2.5.7. Soruşturma ve Görüşme Tekniği …………………………48
2.5.8. Analitik İnceleme Tekniği …………………………………48
2.6. Bağımsız Denetimde Rotasyon …………………………………49
2.6.1. Rotasyon Kavramı ……………………………………………49
2.6.2. Denetimde Rotasyona İlişkin Düzenlemeler …………49
2.6.2.1. ABD’de Yapılan Düzenlemeler ……………………51
2.6.2.2. AB Düzenlemeleri ………………………………………52
2.6.2.3. Türkiye’deki Düzenlemeler …………………………53
2.6.3. Rotasyonun Hata, Hile ve Denetçi Bağımsızlığı ile arasındaki İlişkisi ………………………………………………54
2.7. Bağımsız Denetimde Etik …………………………………………60
2.7.1. Bağımsız Denetimde Etik İlkeler …………………………62
2.7.2. Denetimde Mesleki Etik ile ilgili Düzenlemeler ……63
2.7.3. Denetimde Etik Eğitiminin Hata ve Hilelere Etkileri
Üzerine Yapılan Araştırmalar ……………………………68
2.8. Bağımsız Denetçinin Hata ve Hilelere İlişkin Sorumlulukları …………………………………………………………73
2.8.1. Bağımsız Denetçinin Sorumlulukları ile ilgili
Düzenlemeler ……………………………………………………73
2.8.1.1. Bağımsız Denetçi Sorumluluğu ile ilgili
Türkiye’de Yapılan Düzenlemeler ………………………74
2.8.1.2. Bağımsız Denetçi Sorumluluğu ile ilgili
Uluslararası Düzeyde Yapılan Düzenlemeler ………77
2.8.2. Bağımsız Denetçinin Sorumlulukları ile İlgili
Araştırmalar ………………………………………………………81
2.9. Hata ve Hilelerin Önlenmesinde ve Ortaya Çıkarılmasında Etkili Olan Diğer Faktörler ………………………………………84
2.9.1. İç Kontrol Sistemi ……………………………………………84
2.9.2. İç Denetim ………………………………………………………86
2.9.3. Denetim Komitesi ……………………………………………89
2.9.4. Kurumsal Yönetim Kültürü ………………………………91
2.9.5. Denetim Riski ……………………………………………………94
2.9.6. Denetim Riskinin Unsurları ………………………………95
2.9.6.1. Yapısal (Doğal) Risk …………………………………95
2.9.6.2. Kontrol Riski ……………………………………………96
2.9.6.3. Bulgu Riski (Tespit Edememe Riski) ……………96
3. BÖLÜM
TÜRKİYE İSTATİSTİKİ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLAMASI
AÇISINDAN TRC İLE TR1 BÖLGELERİNİN VE BU
BÖLGELERDE FAALİYET GÖSTEREN BAĞIMSIZ DENETÇİLERİN KARŞILAŞTIRILMASI ……………………………99
3.1. Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması ……………99
3.1.1. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Açısından TR1
Bölgesi …………………………………………………………100
3.1.2. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Açısından TRC
Bölgesi …………………………………………………………100
3.2. Türkiye’de Bölgesel Farklılıkları Oluşturan Nedenler101
3.3. Bölgesel Gelişmişlik Farkının Neden Olduğu Değişimler ……………………………………………………………102
3.3.1. Demografik Değişimler ……………………………………102
3.3.2. Sosyal Alandaki Değişimler ……………………………103
3.3.3. İktisadi Alandaki Değişimler ……………………………104
3.4. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması ile İlgili
Araştırmalar …………………………………………………………105
4. BÖLÜM
YÖNTEM ………………………………………………………………111
4.1. Araştırmanın Evren ve Örneklemi ……………………………111
4.2. Veri Toplama Yöntemi …………………………………………111
4.3. Araştırma Kapsamında Kullanılan Ölçekler ………………113
4.4. Normal Dağılım Testi ……………………………………………113
4.5. Keşfedici Faktör Analizi …………………………………………114
4.6. Güvenilirlik Analizi ………………………………………………121
5. BÖLÜM
BULGULAR VE YORUM …………………………………………………123
5.1. Tanımlayıcı İstatistikler …………………………………………123
5.2. Hipotezlerin Test Edilmesi ………………………………………126
5.2.1. Bağımsız Denetçilerin Sorumluluk Algılarının Bölgelere (TRC – TR1) göre T – Testi ………………126
5.2.2. Bağımsız Denetçilerin Sorumluluk Algılarının Fiili
Denetime göre T – Test ……………………………………129
5.2.3. Bağımsız Denetçilerin Rotasyon Algılarının Bölgelere (TRC – TR1) göre T – Testi ………………134
5.2.4. Bağımsız Denetçilerin Rotasyon Algısının Fiili
Denetime göre T – Testi ……………………………………137
5.2.5. Bağımsız Denetçilerin Meslek Etiği Algılarının Bölgelere (TRC – TR1) göre T – Testi ………………140
5.2.6. Bağımsız Denetçilerin Meslek Etiği Algılarının Fiili
Denetime göre göre T – Testi ……………………………143
5.2.7. Meslek Etiği algısının Meslek Etiği Eğitimine göre T – Testi ……………………………………………………………146
5.2.8. Yaş ile Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi …………………………………148
5.2.9. Eğitim Düzeyi ile Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi ………………150
5.2.10. Tecrübe ile Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği
Algısı Arasındaki ANOVA Testi ………………………152
5.2.11. Mesleki Unvan ile Sorumluluk , Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi ………………154
5.2.12. Denetim Firmasının Türüne Göre Sorumluluk,
Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi ………………………………………………………………157
5.2.13. Bağımsız Denetçi Olarak Çalışma Şekli ile
Sorumluluk, Rotasyon ve Meslek Etiği Algısı Arasındaki ANOVA Testi …………………………………159
5.3. Diğer Ek Analizler : ………………………………………………161
5.3.1. Hata Ve Hileleri Ortaya Çıkarmada Kullanılan Denetim Teknikleri Analiz Sonuçları …………………162
5.3.2. Hata ve Hile Türleri Analiz Sonuçları ………………165
5.3.3. Hata ve Hileyi Önleme ve Ortaya Çıkarmada Kullanılan Araçlar Açısından Analiz Sonuçları …168
5.3.4. Üst Yönetimi Hileye sevk Eden Faktörler Kapsamında Analiz Sonuçları …………………………171
5.3.5. Çalışanları Hileye Sevk Eden Faktörler Kapsamında Analiz Sonuçları ………………………………………………173
5.4. Araştırma Hipotezlerinin Sonuçları …………………………176
6. BÖLÜM
SONUÇ VE ÖNERİLER ……………………………………………………179
KAYNAKÇA ………………………………………………………………189